Detaylı rehber
Mevzuata bağlı, adım adım açıklama
Türkiye'de faiz hesabı, 3095 sayılı Kanunve Türk Borçlar Kanunu'nun ilgili hükümleriyle düzenlenir. Genel hukuk alacaklarında yasal (kanuni) faiz, iki tarafı tacir olan ticari işlerde ise temerrüt (avans) faizi uygulanır. Faiz oranları Cumhurbaşkanı Kararları ve TCMB duyurularıyla değişebildiği için, borç dönemi içinde farklı oranların uygulanması gerekebilir.
BaroCep'in faiz hesaplayıcısı, oran değişimi olduğunda dönemi otomatik olarak parçalar; her parça için o tarihte yürürlükteki oranı uygular ve sonuçta her dilimi ayrı satırda gösterir. Bu sayede hesabın savunma veya icra emrine ek olarak eklenmeye uygun bir dökümü olur.
Yasal faiz ile ticari avans faizinin farkı
Yasal (kanuni) faiz (3095 s.K. m.1), genel hukuk alacaklarında uygulanan ve Cumhurbaşkanı Kararı ile belirlenen orandır. Tüketici, iş, aile gibi alanlardaki para borçlarında bu oran uygulanır.
Ticari temerrüt (avans) faizi(m.2/2), iki tarafın tacir olduğu ve uyuşmazlığın ticari iş niteliğinde olduğu hallerde uygulanır. Oran, TCMB'nin yayımladığı avans faiz oranı üzerinden işler.
BaroCep hesaplayıcısında üst kısmında bu iki seçeneği görürsün; hangisinin uygulanacağına davanın niteliği karar verir.
Temerrüt başlangıcı ve ihtar şartı
Faiz, kural olarak borçlu temerrüde düştüğü tarihten itibaren işler. TBK m.117 uyarınca:
- Vadesi belli alacaklarda, vade tarihinde temerrüt kendiliğinden başlar (ihtar gerekmez).
- Vadesi belli olmayan alacaklarda, alacaklı tarafından gönderilen ihtar ile temerrüt başlar.
- Haksız fiil ve sebepsiz zenginleşmede ise temerrüt zarar tarihinde veya alacağın doğduğu tarihte oluşur (içtihat farklılaşabilir).
Hesaplayıcıda "Faiz başlangıcı" tarihi olarak temerrüt tarihini girmelisin; aksi halde gün sayısı yanlış çıkar.
Dönem oranı değişimi ve otomatik parçalama
Yasal faiz oranı veya TCMB avans oranı, borç süresi içinde bir veya daha çok kez değişebilir. Bu durumda toplam dönem parçalara bölünür ve her parçada o tarihte yürürlükteki oran uygulanır. Örneğin:
| Dönem | Oran | Gün | Faiz |
|---|---|---|---|
| 01.01.2024 – 30.06.2024 | %48 | 182 | hesaplanır |
| 01.07.2024 – 31.12.2024 | %50 | 184 | hesaplanır |
| 01.01.2025 – ödeme | %52 | n gün | hesaplanır |
BaroCep, oran tablosunu TCMB duyuruları ve Resmî Gazete'den tazeleyip dönem parçalamayı otomatik yapar.
Basit faiz, 365 gün esası — m.3
3095 s.K. m.3: "Kanuni ve ticari faizin tarif edilmesinde bileşik faiz yürütülmeyecek; mukavele ile bunun aksinin kararlaştırılması da hükümsüzdür."
Hesap, basit faiz formülüyle ve 365 gün üzerinden yapılır:
Faiz = Anapara × Oran × Gün ÷ 365
Bileşik (faize faiz) hesabı kanunen geçersizdir; mahkeme hükmünde de bu yöntem uygulanmaz.
Ara (kısmi) ödeme ve mahsup sırası
TBK m.100, kısmi ödeme yapıldığında önce işlemiş faiz, sonra anapara mahsup edileceğini düzenler. Bu kural sözleşmeyle değiştirilebilir; ancak aksi kararlaştırılmamışsa anaparaya doğrudan mahsup yapılamaz.
Web'deki hesaplayıcı tek dönem hesabı yapar; çok ara ödemeli karmaşık senaryolar için BaroCep mobil uygulamasının "ara ödeme" özelliği kullanılabilir. Uygulama, her ödemede o güne kadarki faizi hesaplayıp önce onu, sonra anaparayı düşer.
İcra emrinde faiz kalemi yazımı
İcra takibinde alacak kalemleri şu şekilde yazılır:
- Anapara (TL)
- İşlemiş faiz (temerrüt tarihinden takip tarihine kadar)
- Takip sonrası faiz (takip tarihinden tahsil tarihine kadar)
BaroCep'in dökümü, takip tarihinde durdurulup "işlemiş faiz" kalemi olarak alınabilir; sonraki işlemlerde tahsil tarihine kadar yeniden çalıştırarak fark görülebilir.
Yargıtay'ın temel ilkeleri
- Bileşik faiz yasağı mutlaktır; sözleşme ile dolansa bile geçersizdir.
- Temerrüt tarihinin doğru saptanması, ihtarın ulaştığı tarih veya muacceliyet tarihiyle gösterilmelidir.
- Ticari iş niteliğinin saptanması, her iki tarafın tacir olmasını ve uyuşmazlığın ticari işletmeleriyle ilgili olmasını gerektirir.
- Yabancı para alacaklarında 3095 s.K. m.4/a uygulanır; bu hesaplayıcı şu an TL bazlı alacaklar içindir.
Sık yapılan 4 hata
- Tek oran üzerinden hesaplamak. Borç dönemi içinde oran değişmişse mutlaka dönem parçalanmalıdır.
- 360 gün yıl esasıyla çalışmak. 3095 s.K. 365 gün esasını benimser.
- İhtar olmadan temerrüt başlatmak. Vadesi belli olmayan alacaklarda ihtar şarttır.
- Ara ödemeyi anaparaya saymak. TBK m.100 gereği önce faiz mahsup edilir.
